ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ MCQ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) 27 ਅਕਤੂਬਰ 1670

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਜਨਮ 27 ਅਕਤੂਬਰ 1670 ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। 12 ਮਈ 1710 ਚੱਪੜ ਚਿੜੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਸੀ, ਜਦਕਿ 9 ਜੂਨ 1716 ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਸੀ। ਫ਼ਰਵਰੀ 1762 ਵੱਡੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਲੱਛਮਣ ਦੇਵ

ਵਿਆਖਿਆ: ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਲੱਛਮਣ ਦੇਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਜੈ ਸਿੰਘ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਾਰ ਸਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਬਾਜ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਿਨੋਦ ਸਿੰਘ ਪੰਜ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹਕਾਰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਲੱਛਮਣ ਦੇਵ ਮਾਧੋ ਦਾਸ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਰਾਜੌਰੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜੌਰੀ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਰਬੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਸਰਹਿੰਦ ਉੱਤੇ ਚੱਪੜ ਚਿੜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ ਛੋਟੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸੀ। ਰਾਜੌਰੀ ਨੂੰ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਰਾਜੌਰੀ—ਪੰਜਾਬ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜੌਰੀ ਨੂੰ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਜੌਰੀ—ਪੰਜਾਬ ਜੋੜਾ ਗਲਤ ਹੈ। ਕੁੱਪ-ਰਹੀੜਾ ਨੂੰ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ ਨੂੰ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਨੇੜੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜੌਰੀ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਸੀ। ਮੋਹਰੀ ਜੀ, ਮੋਹਨ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਹੋਰ ਨਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਕੇਵਲ 1

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਜੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸੇ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਮੋਹਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮੋਹਨ ਜੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਵਿਕਲਪ ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਏ ਰਚਨਾਕਾਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਭੱਲਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ, ਲਾਹੌਰ

ਵਿਆਖਿਆ: ਦੁਹਰਾਈ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਸਰਕੇ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦਰਜ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਇਸੇ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੋਢੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) 1,430

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਕੁੱਲ 1,430 ਅੰਗ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਅੰਕ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) 1 ਅਤੇ 2 ਦੋਵੇਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਲਿਖਾਰੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿਚਲਾ ਫ਼ਰਕ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਸੰਸਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੀਰੀ ਸੰਸਾਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਪੀਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮਿਸ਼ਨ ਵੱਖਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਸੰਕਲਪ ਦਿੱਤਾ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) 2,200

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦੀ ਘੋੜਸਵਾਰ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ 2,200 ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ। ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਅੰਕੜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਫ਼ੌਜ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮਿਸ਼ਨ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) 1595

ਵਿਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1595 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਲ 1606 ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਦਕਿ 1630 ਅਤੇ 1656 ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਾਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਨਮ ਮਿਤੀ 19 ਜੂਨ 1595 ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ (ਸੁਲੱਖਣੀ) ਜੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਨ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਦੂਜੇ ਵਿਕਲਪ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਮਾਤਾ ਨਿਹਾਲ ਕੌਰ (ਅਨੰਤੀ) ਜੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਤਲਵੰਡੀ ਰਾਇ ਭੋਇ ਕੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਤਲਵੰਡੀ ਰਾਇ ਭੋਇ ਕੀ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬਟਾਲੇ ਅਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਨਾਂ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਦ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਕੀ ਵਿਕਲਪ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਨਾਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਕਰਤਾਰਪੁਰ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਨੂੰ ਉਹ ਸਥਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਬਟਾਲੇ, ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਇ ਜਾਂ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) 1 ਅਤੇ 2 ਦੋਵੇਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸੇ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਥਨ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ ਨੋਟਸ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਇਸੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਧਰਮ-ਪ੍ਰਚਾਰ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ

ਵਿਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਭਾਰਤ ਦੀ ਢਾਲ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਸ਼ੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਨਾਂ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਿਯ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਨੌਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਪਟਨਾ

ਵਿਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਪਟਨਾ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨਾਂਦੇੜ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।