ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਜੀ, ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ ਅਤੇ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ - ਭਾਗ 2 - MCQ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) 1595

ਵਿਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1595 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸਾਲ 1606 ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਰਗੱਦੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਦਕਿ 1630 ਅਤੇ 1656 ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸਾਲ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਜਨਮ ਮਿਤੀ 19 ਜੂਨ 1595 ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ (ਸੁਲੱਖਣੀ) ਜੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਨ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਦੂਜੇ ਵਿਕਲਪ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਮਾਤਾ ਨਿਹਾਲ ਕੌਰ (ਅਨੰਤੀ) ਜੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਮਿਰਜ਼ਾ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ

ਵਿਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ ਅਤੇ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸ਼ਾਹੀ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ। ਇਸ ਹਵੇਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) 17 ਸਾਲ

ਵਿਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਗੱਦੀ ਕਾਲ 17 ਸਾਲ ਸੀ। ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਲਈ ਅਤੇ 38 ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਦਕਿ 52 ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਗੁਰਗੱਦੀ ਕਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਗੱਦੀ ਕਾਲ 1644 ਤੋਂ 1661 ਤੱਕ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ

ਵਿਆਖਿਆ: ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਗਰ ਵਸਾਉਣ ਨਾਲ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਗੁਰੂ ਕੀ ਮਸੀਤ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਠਹਿਰਾਅ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਬੰਦੀ ਛੋੜ ਦਿਵਸ ਉੱਤੇ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਰਿਹਾਈ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਦ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) 1606

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਸਾਲ 1606 ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਲ 1595 ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਅਤੇ 1644 ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਦਾ ਸਾਲ ਹੈ, ਜਦਕਿ 1600 ਇੱਥੇ ਦਰਜ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਸਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) 3

ਵਿਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮਿਸ਼ਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ। ਬਾਕੀ ਅੰਕੜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) 1 ਅਤੇ 2 ਦੋਵੇਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਦਵਾਖ਼ਾਨਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਸਥਾਨ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕੇਂਦਰ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਚਿਕਿਤਸਾ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਕੇਵਲ 1

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਲਈ ਵਡਾਲੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਕੀ ਵਡਾਲੀ ਦੋਵੇਂ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕਥਨ 2 ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਥਾਨ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਦਰਜ ਜਨਮ ਮਿਤੀ 19 ਜੂਨ 1595 ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) 1 ਅਤੇ 2 ਦੋਵੇਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਚੇਚਕ ਦੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਇਸੇ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ 1664 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਇਹ ਕੇਵਲ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਮਸਜਿਦ ਸੀ।

ਵਿਆਖਿਆ: ਪਹਿਲਾ ਕਥਨ ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਕੀ ਮਸੀਤ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਮਸਜਿਦ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਕਥਨ ਇਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਭਾਈਚਾਰੇ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਕਥਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿਖੇ ਇਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਵੀ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) 7 ਜੁਲਾਈ

ਵਿਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮਿਤੀ 16 ਜਨਵਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਨਾਲ ਅਤੇ 19 ਜੂਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਜਦਕਿ 16 ਜੁਲਾਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਦਰਜ ਜਨਮ ਮਿਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ 1656 ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) A–2, B–1

ਵਿਆਖਿਆ: A ਦਾ ਮਿਲਾਨ 2 ਨਾਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। B ਦਾ ਮਿਲਾਨ 1 ਨਾਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ। ਬਾਕੀ ਕੋਡਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਦਾ ਮਿਲਾਨ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਾਤਾ ਕਿਸ਼ਨ ਕੌਰ (ਸੁਲੱਖਣੀ) ਜੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) A–2, B–3, C–1

ਵਿਆਖਿਆ: A ਦਾ ਮਿਲਾਨ 2 ਨਾਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। B ਦਾ ਮਿਲਾਨ 3 ਨਾਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਰੂਪਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। C ਦਾ ਮਿਲਾਨ 1 ਨਾਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀਆਂ ਉਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) B → C → A

ਵਿਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ 1644 ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ, ਇਸ ਲਈ B ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ 1661 ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ, ਇਸ ਲਈ C ਦੂਜੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ 1664 ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ, ਇਸ ਲਈ A ਸਭ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ B → C → A ਹੈ; ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਪ੍ਰਸੰਗ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਵਾਪਰੇ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) A ਅਤੇ R ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਹਨ ਅਤੇ R, A ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ

ਵਿਆਖਿਆ: A ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। R ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਨੂੰ ਸੰਤ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਵਜੋਂ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਤੁਲਨ A ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਵਰਣਨ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ R, A ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ

ਵਿਆਖਿਆ: ਸ਼ਾਹੀ ਸੰਪਰਕ ਵਾਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਦੀ ਅਸੀਸ ਲੈਣ ਆਏ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਿਰਜ਼ਾ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਠਹਿਰਾਅ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂ ਨੂੰ ਦਾਰਾ ਸ਼ਿਕੋਹ ਦਾ ਪਿਤਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਫੂਲ ਦੀ ਅਸੀਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਫੂਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ ਅਤੇ ਜੀਂਦ ਰਿਆਸਤਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀਆਂ।