ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ - ਭਾਗ 2 - MCQ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ

ਵਿਆਖਿਆ: ਦੁਹਰਾਈ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਨਗਰ ਹੈ, ਪਟਨਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂਦੇੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਜਨਮ ਤਾਰੀਖ਼ 1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1621 ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਪ੍ਰਿਯ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਸੰਦ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਲੜਾਈਆਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ

ਵਿਆਖਿਆ: ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਹੋਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹਨ। ਲੜਾਈਆਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਚਮਕੌਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ

ਵਿਆਖਿਆ: ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਲੱਖੀ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ, ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਪਾਵਨ ਸੀਸ ਲੈ ਕੇ ਗਏ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਹੈ। ਸਸਕਾਰ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੁਣ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਸਾਹਿਬ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਪੰਜਾਬੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਭਗਉਤੀ ਜੀ ਕੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਰਚਨਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਫ਼ਾਰਸੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਇਸ ਰਚਨਾ ਲਈ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਦੇਹ ਸਿਵਾ ਬਰ ਮੋਹਿ ਇਹੈ

ਵਿਆਖਿਆ: ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਸਿਵਾ ਬਰ ਮੋਹਿ ਇਹੈ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕੌਮੀ ਗੀਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ, ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਨੂੰ ਜੈਕਾਰਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬਾਕੀ ਦੋ ਵਿਕਲਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹਨ। ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਭਗਉਤੀ ਜੀ ਕੀ ਨੂੰ ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) 33 ਸਾਲ

ਵਿਆਖਿਆ: ਦੁਹਰਾਈ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਗੱਦੀ ਕਾਲ ਤੇਤੀ ਸਾਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਗੱਦੀ ਕਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੋ ਮਿਆਦਾਂ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗੁਰਗੱਦੀ ਕਾਲ 1675 ਤੋਂ 1708 ਤੱਕ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਜੋੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀ, ਪਾਵਨ ਸੀਸ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਪਛਾਣ ਜਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪੱਤਰ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) 1 ਅਤੇ 2 ਦੋਵੇਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਹਰਾਈ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਕਥਨ ਸਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਕੇਵਲ 1

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) 1 ਅਤੇ 2 ਦੋਵੇਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਲੜਾਈਆਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਜ ਖਿਦਰਾਣਾ (ਮੁਕਤਸਰ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਕਥਨ ਸਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦਰਜ ਵਿੱਚ ਚਾਲੀ ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਕੇਵਲ 1

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਸਾਲ 1701 ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਹੋਲੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ। ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਜੰਗੀ ਹੁਨਰਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਅਨੰਦਪੁਰ (ਦੂਜੀ) — ਜਿੱਤ

ਵਿਆਖਿਆ: ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੀਜੀ ਜੋੜੀ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਜਿੱਤ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ। ਖਿਦਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਚੌਥੀ ਜੋੜੀ ਸਹੀ ਹੈ। ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਖਿਦਰਾਣੇ ਵਿਖੇ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਸੀ।

ਵਿਆਖਿਆ: ਪਹਿਲਾ ਕਥਨ ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਸੱਦਾ ਚੌਧਰੀ ਡੱਲਾ ਵੱਲੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਦੂਜਾ ਕਥਨ ਸਹੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਾੜ ਸਿੱਖ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੀਜਾ ਕਥਨ ਸਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਨੂੰ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਚੌਥਾ ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ। ਸਰੋਤ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸਰੂਪ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) A-3, B-1, C-2

ਵਿਆਖਿਆ: ਭੰਗਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ A-3 ਸਹੀ ਹੈ। ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ ਲਈ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ B-1 ਸਹੀ ਹੈ। ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ ਲਈ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ C-2 ਸਹੀ ਹੈ। ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਾਦੌਣ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਅਲਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) A-2, B-3, C-1

ਵਿਆਖਿਆ: ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ A-2 ਸਹੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ B-3 ਸਹੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣਾ ਨਾਂਦੇੜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ C-1 ਸਹੀ ਹੈ। ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਾਂ ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) C-B-A

ਵਿਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ 1621 ਹੈ, ਇਸ ਲਈ C ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਾਲ 1705 ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ B ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਦਾ ਸਾਲ 1708 ਹੈ, ਇਸ ਲਈ A ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਲੜਾਈਆਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਖਿਦਰਾਣੇ ਨੂੰ ਮੁਕਤਸਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) A ਸਹੀ ਹੈ ਪਰ R ਗ਼ਲਤ ਹੈ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ A ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਕਾਰਨ R ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨਾਲ ਹੈ। ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਜਾਜਊ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਅਦ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨਾਲ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) A ਅਤੇ R ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਹਨ ਪਰ R, A ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ A ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਸਰੂਪ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਰਨ R ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਸ਼ੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਥਾਨ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਕਿ ਲਿਖਾਈ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ R, A ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਨੂੰ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) A ਸਹੀ ਹੈ ਪਰ R ਗ਼ਲਤ ਹੈ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ A ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਦਾ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਰਨ R ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਥਨ ਸਹੀ ਅਤੇ ਕਾਰਨ ਗ਼ਲਤ ਵਾਲਾ ਵਿਕਲਪ ਠੀਕ ਹੈ। ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।