ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ - ਭਾਗ 3 - MCQ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਦੁਹਰਾਈ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਜੀਤੋ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਾਲੀ ਵੱਖਰੀ ਕਤਾਰ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਵਨ ਸੀਸ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਪਟਨਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਥਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਂਦੇੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਦਾ ਨਗਰ ਹੈ। ਪਾਵਨ ਸੀਸ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਸਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ

ਵਿਆਖਿਆ: ਦੁਹਰਾਈ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਵੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਲੜਾਈਆਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਚਮਕੌਰ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ, ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ

ਵਿਆਖਿਆ: ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ, ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਨੂੰ ਜੈਕਾਰਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਹ ਸਿਵਾ ਬਰ ਮੋਹਿ ਇਹੈ ਨੂੰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮੀ ਗੀਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬਾਕੀ ਦੋ ਵਿਕਲਪ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹਨ। ਜੈਕਾਰਾ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) 1 ਅਤੇ 2 ਦੋਵੇਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਕਥਨ ਸਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਉਪ-ਸਿਰਲੇਖ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੌਵੇਂ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ

ਵਿਆਖਿਆ: ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਾਲੇ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਭੰਗਾਣੀ ਅਤੇ ਨਾਦੌਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਲੜਾਈਆਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਜਾਜਊ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਾਲੇ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਪੱਤਰ ਦੀਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ

ਵਿਆਖਿਆ: ਚਮਕੌਰ ਵਾਲੇ ਦਰਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਦੋ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਵਿਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) A ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਪਰ R ਸਹੀ ਹੈ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ A ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਰਨ R ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜੰਗੀ ਹੁਨਰਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਰੋਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਹੋਲੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਚੌਬੀਸ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਵਿਆਖਿਆ: ਪਹਿਲਾ ਕਥਨ ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਚੌਬੀਸ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਸਵੱਯੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ ਵੀ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੂਜਾ ਕਥਨ ਸਹੀ ਹੈ। ਅਕਾਲ ਉਸਤਤਿ ਅਤੇ ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਤੀਜਾ ਕਥਨ ਸਹੀ ਹੈ। ਚੰਡੀ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਚੌਥਾ ਕਥਨ ਸਹੀ ਹੈ। ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ ਵੀ ਇਸੇ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੈਜੀਵਨੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਭੰਗਾਣੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਤੇਜ਼ ਦੁਹਰਾਈ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਭੰਗਾਣੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਦੌਣ, ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਬਸੌਲੀ ਲੜਾਈਆਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਦਰਜ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭੰਗਾਣੀ ਵਾਲੇ ਦਰਜ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਵੱਲੋਂ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) C-B-A

ਵਿਆਖਿਆ: ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਸਾਲ 1675 ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ C ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਾਲ 1702 ਹੈ, ਇਸ ਲਈ B ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਾਲ 1704 ਹੈ, ਇਸ ਲਈ A ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਨਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਜਿੱਤ

ਵਿਆਖਿਆ: ਲੜਾਈਆਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਭੰਗਾਣੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹੈ। ਅਨੰਦਪੁਰ ਖ਼ਾਲੀ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ ਨਾਲ, ਦੋ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਚਮਕੌਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਖਿਦਰਾਣੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਭੰਗਾਣੀ ਵਾਲੇ ਦਰਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਫ਼ਤਿਹ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।