ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ - ਭਾਗ 1 - MCQ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) 1,430

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਕੁੱਲ 1,430 ਅੰਗ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਅੰਕ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਛੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) 1 ਅਤੇ 2 ਦੋਵੇਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਲਿਖਾਰੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਵਿਚਲਾ ਫ਼ਰਕ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਾਲ 1604 ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਲਿਖਾਰੀ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਕਬੀਰ ਜੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਭਗਤ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) 1 ਅਤੇ 2 ਦੋਵੇਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਛੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸੰਖੇਪ ਦੁਹਰਾਈ ਵਿੱਚ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) 3–2–1

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ A ਦਾ ਮਿਲਾਨ 3 ਨਾਲ ਹੈ। ਗਿਆਰਾਂ ਭੱਟਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ B ਦਾ ਮਿਲਾਨ 2 ਨਾਲ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਪੰਜ ਕੇਂਦਰ ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ C ਦਾ ਮਿਲਾਨ 1 ਨਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਕੋਡ 3–2–1 ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਹਰੇਕ ਕੋਡ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਮਿਲਾਨ ਗ਼ਲਤ ਹਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਜੀ, ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਨੂੰ ਭਗਤ ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਲਿਖਾਰੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸਹੀ ਉੱਤਰ ਹਨ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਸੰਤ ਜਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਕਵੀ-ਵਿਦਵਾਨ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਭੱਟਾਂ ਨੂੰ ਕਵੀ-ਵਿਦਵਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ, ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਇਸ ਬਾਣੀਕਾਰ ਵਰਗ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਵੇਰਵੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਸੰਤ ਜਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) 1 ਅਤੇ 2 ਦੋਵੇਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਕਥਨ 2 ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਆਮ ਗ਼ਲਤੀ ਵਜੋਂ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) A ਅਤੇ R ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਹਨ ਪਰ R, A ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ A ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਤਖ਼ਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਰਨ R ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ “ਸਦੀਵੀ ਸਿੰਘਾਸਣ” ਇਸ ਦਾ ਹੋਰ ਨਾਂ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਨਾਂ ਇਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਇਸ ਲਈ R, A ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਾਲ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ 1606 ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) 2–3–1

ਵਿਆਖਿਆ: A ਦਾ ਮਿਲਾਨ 2 ਨਾਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। B ਦਾ ਮਿਲਾਨ 3 ਨਾਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਹੈ। C ਦਾ ਮਿਲਾਨ 1 ਨਾਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਰੂਪਨਗਰ ਦੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 2–3–1 ਸਹੀ ਕੋਡ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਕੋਡ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ–ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੋੜੇ ਦੁਹਰਾਈ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਸਥਾ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ — ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਰੂਪ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਵਿਕਲਪ ਵਿੱਚ ਅਸਥਾਨ, ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਬਦਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਸ਼ੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ “ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਸ਼ੀ” ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹੋਰ ਨਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਂ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਰੂਪ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਸਾਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜੀ ਗਈ। ਇੱਥੇ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਿਲ੍ਹਾ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਜੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਲਿਖਾਈ ਦਾ ਕੇਂਦਰ, ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਅਤੇ ਭੱਟ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਇਸ ਦੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਉਸਾਰੀ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਮਾਰਤ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੋਵੇਂ ਦਰਜ ਹਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਇਹ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਜੋੜੀ ਗਈ। ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸਾਲ 1699 ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਕੇਵਲ 1

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਖ਼ਤ ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਰਾਜ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਹੈ, ਬਿਹਾਰ ਨਹੀਂ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਹੈ ਅਤੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ–ਰਾਜ ਜੋੜਾ ਨਾਂਦੇੜ–ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਗੋਦਾਵਰੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਤਖ਼ਤ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਰਾਵੀ, ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਲੀ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ — ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘਟਨਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜੀ ਗਈ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਦਾ ਭਾਵ ਸਰੀਰਕ ਚੋਲਾ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) A ਅਤੇ R ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਹਨ ਅਤੇ R, A ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ A ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਤਖ਼ਤਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਇੱਕੋ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਰਨ R ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। R ਸਾਂਝੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੋਵੇਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ A ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨੋਟਸ ਦੇ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸੰਖੇਪ ਨੁਕਤੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਂਝੇ ਉਸਾਰੀ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ — ਪਟਨਾ — ਬਿਹਾਰ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਬਿਹਾਰ ਦੇ ਪਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਵਿਕਲਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਬਦਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਖ਼ਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇਹ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਵਾਲੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) 1 ਅਤੇ 2 ਦੋਵੇਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਤਖ਼ਤ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਕਥਨ 2 ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਦੋ ਤਖ਼ਤ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਦੋ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਹਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) 2–3–1

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਸਾਲ 1604, ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਦਾ ਸਾਲ 1606 ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ 1699 ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਘਟਨਾ 2 ਪਹਿਲਾਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘਟਨਾ 3 ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾ 1 ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਕ੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਸੰਬੰਧ ਉਲਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੁਹਰਾਈ ਲਈ ਇਹ ਤਿੰਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪਾਵਨ ਗ੍ਰੰਥ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ।