ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ - ਭਾਗ 2 - MCQ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ

ਵਿਆਖਿਆ: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਕਨ੍ਹਈਆ, ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਅਤੇ ਨਕਈ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਰ ਮਿਸਲਾਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਿਸਲ ਨਹੀਂ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਸਰਦਾਰ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਕੇਵਲ 1

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਸੂਬੇ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਾਜ਼ਿਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਕਥਨ 2 ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਰਦਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਲੀਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ਿਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਕਥਨ 2 ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਕਥਨ 1 ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ ਗ਼ਲਤ ਹਨ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਾਲੁਕੇ ਅਧੀਨ 50–100 ਪਿੰਡ ਵੀ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਚੇਚਕ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਚੇਚਕ ਕਾਰਨ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ। ਅਧਰੰਗ, ਹੈਜ਼ਾ ਅਤੇ ਖਸਰੇ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਅੱਖ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਗੁਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਅਧਰੰਗ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) 4, 2, 3, 1

ਵਿਆਖਿਆ: ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ A ਦਾ ਮਿਲਾਨ 4 ਨਾਲ ਹੈ। ਦਾਤਾਰ ਕੌਰ ਰਣ ਸਿੰਘ ਨਕਈ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ B ਦਾ ਮਿਲਾਨ 2 ਨਾਲ ਹੈ। ਰਾਜ ਕੌਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ C ਦਾ ਮਿਲਾਨ 3 ਨਾਲ ਹੈ। ਸਦਾ ਕੌਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਸ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ D ਦਾ ਮਿਲਾਨ 1 ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕੂਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਗ਼ਲਤ ਮਿਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਾਤਾਰ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਨਾਂ ਵੀ ਰਾਜ ਕੌਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਵੱਖ ਪਛਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ

ਵਿਆਖਿਆ: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਗੱਠਜੋੜ ਲਈ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨਾਲ ਪੱਗ ਵਟਾਈ ਸੀ। ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਰਣ ਸਿੰਘ ਨਕਈ ਦਾਤਾਰ ਕੌਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਨ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਹੈ, ਪੱਗ ਵਟਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ। ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਗੱਠਜੋੜ ਦੇ ਇਸ ਢੰਗ ਨੂੰ ਵਿਆਹਕ ਗੱਠਜੋੜਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਵੱਖ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) A ਸਹੀ ਹੈ, ਪਰ R ਗ਼ਲਤ ਹੈ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ A ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਟਾਈ ਕਾਸ਼ਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਸਲ ਵੰਡਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸੀ। ਕਾਰਨ R ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਖੜ੍ਹੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਮਾਲੀਏ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਉਣਾ ਕਣਕੂਤ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ, ਬਟਾਈ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ R ਨੂੰ ਸਹੀ ਜਾਂ A ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ ਗ਼ਲਤ ਹਨ। ਰਾਜ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 70% ਹਿੱਸਾ ਭੂਮੀ ਮਾਲੀਏ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਮਾਈ ਸੁੱਖਾਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਿੱਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ ਮਾਈ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਕਟੋਚ ਕਾਂਗੜਾ ਨਾਲ, ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰ ਖ਼ਾਨ ਮੁਲਤਾਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਜੱਬਾਰ ਖ਼ਾਨ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਮਾਈ ਸੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਕੇਵਲ 1

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕ ਵੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਯੂਰਪੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਰੱਖਣ ਜਾਂ ਦਰਸਾਈ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ ਗ਼ਲਤ ਹਨ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਲਈ ਯੂਰਪੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਜੀਨ-ਫ਼ਰਾਂਸਵਾ ਅਲਾਰਡ — ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ

ਵਿਆਖਿਆ: ਅਲਾਰਡ ਘੋੜਸਵਾਰ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਦੀ ਕਮਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਾਨ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਵੈਂਤੂਰਾ ਨੇ ਫ਼ੌਜ-ਏ-ਖ਼ਾਸ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਜੋੜਾ ਸਹੀ ਹੈ। ਅਗਸਤ ਕੂਰ ਅਤੇ ਗਾਰਡਨਰ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਜੋੜਾ ਸਹੀ ਹੈ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਅਲਾਰਡ ਨੂੰ ਜੰਗੀ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) 2 → 3 → 1

ਵਿਆਖਿਆ: ਸਿਆਲਕੋਟ 1808 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਂਗੜਾ 1809 ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਟਕ 1813 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ 2 → 3 → 1 ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬਾਕੀ ਹਰ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਉਲਟ ਹੈ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਦਾਦ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਅਟਕ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਸ਼ਾਸਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲਾ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲਾ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਜੋੜੇ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜੋੜੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਯੋਗਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਨਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) 3, 4, 1, 2

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਾਂਗੜਾ ਦਾ ਮਿਲਾਨ ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਕਟੋਚ ਨਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ A ਦਾ ਮਿਲਾਨ 3 ਨਾਲ ਹੈ। ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਮਿਲਾਨ ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ B ਦਾ ਮਿਲਾਨ 4 ਨਾਲ ਹੈ। ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਮਿਲਾਨ ਜੱਬਾਰ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ C ਦਾ ਮਿਲਾਨ 1 ਨਾਲ ਹੈ। ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦਾ ਮਿਲਾਨ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਨਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ D ਦਾ ਮਿਲਾਨ 2 ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕੂਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦਾ ਗ਼ਲਤ ਮਿਲਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਬਾਰਕਜ਼ਈ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਉਮਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਘੋੜਚੜ੍ਹਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਉਮਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਘੋੜਸਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਯੂਰਪੀ ਤੋਪਖ਼ਾਨਾ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਪੰਚਾਇਤ ਮੈਂਬਰ ਜਾਂ ਸੂਬਾਈ ਮਾਲੀਆ ਵਸੂਲਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) A ਸਹੀ ਹੈ, ਪਰ R ਗ਼ਲਤ ਹੈ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ A ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਈ ਮੋਰਾਂ ਮਸਜਿਦ ਮੋਰਾਂ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਕਾਰਨ R ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਤਨੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਪਤਨੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਕਥਨਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਜਾਂ A ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ ਗ਼ਲਤ ਹਨ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਮੋਰਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਰਤਕੀ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) 1 ਅਤੇ 2 ਦੋਵੇਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਧੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਨੂੰ ਕਾਬੁਲ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸੀ। ਕਥਨ 2 ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਕਥਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ ਗ਼ਲਤ ਹਨ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ਾਸਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) 4

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਮਰਾਜ ਚਾਰ ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਿੰਨ, ਪੰਜ ਅਤੇ ਛੇ ਦੀਆਂ ਗਿਣਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਵੰਡ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀਆਂ। ਇਹ ਸੂਬੇ ਲਾਹੌਰ, ਮੁਲਤਾਨ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਸਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮੋਰਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਵਾਈ ਸੀ। ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ, ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਦੇ ਨਾਂ ਜਰਨੈਲਾਂ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜੀ ਗਈ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) 1 ਅਤੇ 2 ਦੋਵੇਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਫ਼ੌਜ-ਏ-ਕਿਲ੍ਹਾਦਾਰੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਫ਼ਰਜ਼ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਕਥਨ 2 ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਫ਼ੌਜ, ਫ਼ੌਜ-ਏ-ਬੇ-ਕਵਾਇਦ ਦਾ ਹੀ ਦੂਜਾ ਨਾਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਕਥਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ ਗ਼ਲਤ ਹਨ। ਫ਼ੌਜ-ਏ-ਬੇ-ਕਵਾਇਦ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਅਨਿਯਮਤ ਹਿੱਸਾ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) 2 → 3 → 1

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਣਕੂਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ 1824 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਫੂਲਕਸ ਨੂੰ 1835 ਵਿੱਚ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸਿਤਾਰੇ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ 1837 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ 2 → 3 → 1 ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕੂਟ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਫੂਲਕਸ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨਾਲ ਸੁਧਰਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਪਰਗਣਾ — ਪਿੰਡ

ਵਿਆਖਿਆ: ਪਰਗਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ ਦੀ ਇਕਾਈ ਸੀ, ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾ ਜੋੜਾ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਸੂਬਾ ਪ੍ਰਾਂਤ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਦੂਜਾ ਜੋੜਾ ਸਹੀ ਹੈ। ਤਾਲੁਕਾ ਉਪ-ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਮੌਜ਼ਾ ਪਿੰਡ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਜੋੜਾ ਸਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਲੜੀ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਪਰਗਣੇ ਅਤੇ ਤਾਲੁਕੇ ਰਾਹੀਂ ਮੌਜ਼ੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।