ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ - ਭਾਗ 3 - MCQ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਮੁਕੱਦਮ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਪੰਚਾਇਤ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕੱਦਮ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨਾਜ਼ਿਮ ਸੂਬੇ ਦਾ ਗਵਰਨਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਅਦਾਲਤੀਆਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਨਿਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸੀ। ਯੂਰਪੀ ਜਰਨੈਲ ਫ਼ੌਜੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ, ਇੱਥੇ ਦਰਸਾਈ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਹਾਇਕ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਪੰਚਾਇਤੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਆਂ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) 1 ਅਤੇ 2 ਦੋਵੇਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਧੀ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਲਗਾਈ ਸੀ। ਕਥਨ 2 ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਕਥਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਧੀ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੱਦ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਦਾਤਾਰ ਕੌਰ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਤਾਰ ਕੌਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਨਪਸੰਦ ਪਤਨੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ, ਜਿੰਦ ਕੌਰ ਜਾਂ ਮੋਰਾਂ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਦਾਤਾਰ ਕੌਰ ਰਣ ਸਿੰਘ ਨਕਈ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) 1, 2, 3, 4

ਵਿਆਖਿਆ: ਵੈਂਤੂਰਾ ਇਤਾਲਵੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ A ਦਾ ਮਿਲਾਨ 1 ਨਾਲ ਹੈ। ਅਲਾਰਡ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ B ਦਾ ਮਿਲਾਨ 2 ਨਾਲ ਹੈ। ਮਹਿਤਾਬ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਰਾਹੀਂ ਕਨ੍ਹਈਆ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਿਆ, ਇਸ ਲਈ C ਦਾ ਮਿਲਾਨ 3 ਨਾਲ ਹੈ। ਦਾਤਾਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਰਾਹੀਂ ਨਕਈ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣਿਆ, ਇਸ ਲਈ D ਦਾ ਮਿਲਾਨ 4 ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕੂਟ ਕੌਮੀਅਤਾਂ ਜਾਂ ਗੱਠਜੋੜਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਆਹਕ ਗੱਠਜੋੜ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੋਹਿਨੂਰ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੱਬਾਰ ਖ਼ਾਨ, ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇਲਾਕਾਈ ਜਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਹੈ, ਇਸ ਹੀਰੇ ਦੇ ਤਬਾਦਲੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਾਬਕਾ ਸ਼ਾਸਕ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) A ਗ਼ਲਤ ਹੈ, ਪਰ R ਸਹੀ ਹੈ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ A ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨੂੰ ਲਾਰਡ ਮਿੰਟੋ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਲਾਰਡ ਆਕਲੈਂਡ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਕਾਰਨ R ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਠੀਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਵਿਕਲਪ A ਨੂੰ ਸਹੀ ਜਾਂ R ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਲਾਰਡ ਆਕਲੈਂਡ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਤਿੰਨ-ਧਿਰੀ ਸੰਧੀ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਕੰਪੂ-ਏ-ਮੁਅੱਲਾ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕੰਪੂ-ਏ-ਮੁਅੱਲਾ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜੀ ਟੁਕੜੀਆਂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਅਨਿਯਮਤ ਫ਼ੌਜ ਸੀ, ਘੋੜਚੜ੍ਹੇ ਉਮਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਘੋੜਸਵਾਰ ਸਨ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ-ਏ-ਕਿਲ੍ਹਾਦਾਰੀ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ੌਜ ਸੀ। ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਫ਼ੌਜ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਵੀ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) 2 → 3 → 1

ਵਿਆਖਿਆ: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1802 ਵਿੱਚ ਮੋਰਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਵੈਂਤੂਰਾ ਦੀ ਜਰਨੈਲ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤੀ 1822 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ 1834 ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ 2 → 3 → 1 ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕ੍ਰਮ ਗ਼ਲਤ ਹਨ। ਵੈਂਤੂਰਾ ਨੇ ਫ਼ੌਜ-ਏ-ਖ਼ਾਸ ਦਾ ਸੰਗਠਨ ਵੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਜੋੜੇ ਇਸ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਦੋ ਤਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਨਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) 3 → 1 → 2

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਨਵੰਬਰ 1780 ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਿੰਨ-ਧਿਰੀ ਸੰਧੀ 1838 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 27 ਜੂਨ 1839 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਹੀ ਕ੍ਰਮ 3 → 1 → 2 ਹੈ, ਜਦਕਿ ਬਾਕੀ ਵਿਕਲਪ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਅਧਰੰਗ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) 2, 3, 1

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ A ਦਾ ਮਿਲਾਨ 2 ਨਾਲ ਹੈ। ਚੜ੍ਹਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ B ਦਾ ਮਿਲਾਨ 3 ਨਾਲ ਹੈ। ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ C ਦਾ ਮਿਲਾਨ 1 ਨਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਕੂਟ ਇਸ ਲੜੀ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਵਿਗਾੜਦੇ ਹਨ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਚਾਰਲਸ ਮੈਟਕਾਫ਼

ਵਿਆਖਿਆ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਚਾਰਲਸ ਮੈਟਕਾਫ਼ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਲਾਰਡ ਮਿੰਟੋ ਦਾ ਨਾਂ ਸੰਧੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਲਾਰਡ ਆਕਲੈਂਡ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਤਿੰਨ-ਧਿਰੀ ਸੰਧੀ ਨਾਲ ਹੈ। ਫੂਲਕਸ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਬਰਤਾਨਵੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸੀ, ਇੱਥੇ ਦਰਸਾਇਆ ਸੰਧੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਨਹੀਂ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੰਧੀ ਨੂੰ ਮਿੰਟੋ–ਮੈਟਕਾਫ਼ ਸੰਧੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਲਾਹੌਰ

ਵਿਆਖਿਆ: ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ 27 ਜੂਨ 1839 ਨੂੰ ਹੋਈ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) 1 ਅਤੇ 2 ਦੋਵੇਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦੋਵਾਂ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਹਿਨੂਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਕੋਲ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਕਥਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ ਸਰੋਤ ਦੇ ਉਲਟ ਹਨ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੀਰਾ ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੀ

ਵਿਆਖਿਆ: ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ, ਪੱਗ ਵਟਾਉਣ ਜਾਂ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ। ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਮਾਧ ਅੱਜ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (D) ਲਖਪਤ ਰਾਏ

ਵਿਆਖਿਆ: ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਦਾ ਨਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ, ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਤਿੰਨੇ ਇਸ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਦਾ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਜੋਂ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) 1 ਅਤੇ 2 ਦੋਵੇਂ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸਦਾ ਕੌਰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਖਪਤ ਰਾਏ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਕਥਨ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ ਸਰੋਤ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਕੌਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਸਦਾ ਕੌਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਸ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (B) A ਅਤੇ R ਦੋਵੇਂ ਸਹੀ ਹਨ, ਪਰ R, A ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ A ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਅਨੁਸਾਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੀਰਾ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ। ਕਾਰਨ R ਵੀ ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਫ਼ਾ ਬੇਗਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀਰਾ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਹੀਰਾ ਬਾਂਹ ਉੱਤੇ ਪਹਿਨਣ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਸਮਝਾਉਂਦਾ, ਇਸ ਲਈ R, A ਦੀ ਸਹੀ ਵਿਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਵਫ਼ਾ ਬੇਗਮ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (C) ਪੁਰੀ ਦਾ ਜਗਨਨਾਥ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ

ਵਿਆਖਿਆ: ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਾਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ, ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗੜਾ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲੇ, ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਚੌਥੇ ਜੋੜੇ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮੰਦਰ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਤੀਜੇ ਜੋੜੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰੀ ਦਾ ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਰ ਵੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕੋਹਿਨੂਰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਜੋੜਾ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਾਨ ਵਾਲੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸੂਚੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ। ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰੀ ਨੂੰ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਹੀ ਉੱਤਰ: (A) ਕੇਵਲ 1

ਵਿਆਖਿਆ: ਕਥਨ 1 ਸਹੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਨੋਟਸ ਵਿੱਚ ਕੰਪੂ-ਏ-ਮੁਅੱਲਾ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ-ਏ-ਖ਼ਾਸ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜ-ਏ-ਐਨ ਦੀਆਂ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਥਨ 2 ਗ਼ਲਤ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਫ਼ੌਜ-ਏ-ਐਨ ਨਿਯਮਤ ਫ਼ੌਜ ਸੀ। ਅਨਿਯਮਤ ਫ਼ੌਜ, ਫ਼ੌਜ-ਏ-ਬੇ-ਕਵਾਇਦ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਗੀਰਦਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕਥਨ 2 ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਕਥਨ 1 ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਵਿਕਲਪ ਗ਼ਲਤ ਹਨ।