ਪੰਜਾਬੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਮੇਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਕ ਆਏ। ਇਸਦਾ ਸਿਲੇਬਸ ਲਿਮਿਟਡ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ 10ਵੀਂ, 11ਵੀਂ ਅਤੇ 12ਵੀਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। SI ਵਰਗੇ ਪੇਪਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਵੱਖਰਾ qualifying ਪੇਪਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਕਦੇ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਓ। ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਇਹ ਪੰਜ ਹਿੱਸੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਟੌਪਿਕ ਵਿੱਚ ਕੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ
ਮੁਹਾਵਰੇ
ਮੁਹਾਵਰਾ ਇੱਕ ਵਾਕਾਂਸ਼ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵਰਤ ਕੇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
| ਮੁਹਾਵਰਾ | ਅਰਥ |
|---|---|
| ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟਾ ਪਾਉਣਾ | ਧੋਖਾ ਦੇਣਾ |
| ਈਦ ਦਾ ਚੰਨ ਹੋਣਾ | ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਦਿਸਣਾ |
| ਅੱਗ ਬਬੂਲਾ ਹੋਣਾ | ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣਾ |
| ਦੰਦ ਖੱਟੇ ਕਰਨੇ | ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਾਉਣਾ |
| ਹਵਾ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ | ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਨਾ |
| ਘਿਓ ਦੇ ਦੀਵੇ ਬਾਲਣੇ | ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣੀ |
| ਨੱਕ ਨਾਲ ਲਕੀਰਾਂ ਕੱਢਣੀਆਂ | ਬਹੁਤ ਤਰਲੇ ਕਰਨੇ, ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਣੀ |
| ਪੱਤਰਾ ਵਾਚ ਜਾਣਾ | ਭੱਜ ਜਾਣਾ |
| ਲੋਹੇ ਦੇ ਚਣੇ ਚੱਬਣੇ | ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ |
ਅਖਾਣ
ਅਖਾਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਵਾਕ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਲੰਬਾ ਤਜਰਬਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
| ਅਖਾਣ | ਭਾਵ |
|---|---|
| ਨਾਚ ਨਾ ਜਾਣੇ ਵਿਹੜਾ ਟੇਢਾ | ਆਪਣੀ ਕਮੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਦੂਜਿਆਂ 'ਤੇ ਲਾਉਣਾ |
| ਇੱਕ ਅਨਾਰ ਸੌ ਬਿਮਾਰ | ਚੀਜ਼ ਥੋੜ੍ਹੀ, ਲੋੜਵੰਦ ਬਹੁਤੇ |
| ਨੌਂ ਨਕਦ ਨਾ ਤੇਰਾਂ ਉਧਾਰ | ਉਧਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਨਾਲੋਂ ਨਕਦ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚੰਗਾ |
| ਜਿਹੜੇ ਗੱਜਦੇ ਉਹ ਵਰ੍ਹਦੇ ਨਹੀਂ | ਬਹੁਤਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਘੱਟ ਕਰਦੇ ਹਨ |
| ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਣਾ ਰਾਜਾ | ਮੂਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸਿਆਣਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
| ਦੂਰ ਦੇ ਢੋਲ ਸੁਹਾਵਣੇ | ਦੂਰੋਂ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ |
ਸਮਾਸ
ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਬਣਿਆ ਨਵਾਂ ਸ਼ਬਦ ਸਮਾਸ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਲਿਖਣਾ ਸਮਾਸ-ਵਿਗ੍ਰਹਿ ਹੈ।
| ਕਿਸਮ | ਪਛਾਣ | ਉਦਾਹਰਣ |
|---|---|---|
| ਤਤਪੁਰਖ | ਦੂਜਾ ਸ਼ਬਦ ਮੁੱਖ; ਵਿਚਕਾਰ "ਦਾ, ਦੀ, ਨੂੰ, ਲਈ" ਲੁਕੇ | ਰਾਜਪੁੱਤਰ (ਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ), ਦੇਸ਼ਭਗਤ (ਦੇਸ਼ ਦਾ ਭਗਤ) |
| ਕਰਮਧਾਰਿਆ | ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਬਦ ਦੂਜੇ ਦਾ ਗੁਣ ਦੱਸੇ | ਮਹਾਂਪੁਰਖ (ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ), ਪਰਮਾਤਮਾ (ਪਰਮ ਆਤਮਾ) |
| ਦਵਿਗੂ | ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਬਦ ਗਿਣਤੀ, ਸਮੂਹ ਦਾ ਭਾਵ | ਪੰਜਾਬ (ਪੰਜ ਆਬ), ਚੌਰਾਹਾ (ਚਾਰ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ) |
| ਦਵੰਦ | ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਬਰਾਬਰ; ਵਿਚਕਾਰ "ਅਤੇ" ਲੁਕਿਆ | ਮਾਂ-ਪਿਓ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਭੈਣ-ਭਰਾ |
| ਬਹੁਬ੍ਰੀਹੀ | ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਬਦ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਸੇ ਤੀਜੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ | ਚੱਕਰਧਾਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ), ਲੰਬੋਦਰ (ਗਣੇਸ਼), ਨੀਲਕੰਠ (ਸ਼ਿਵ) |
| ਅਵਿਅਈਭਾਵ | ਪਹਿਲਾ ਸ਼ਬਦ ਅਵਿਅਯ; ਪੂਰਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ | ਹਰ ਰੋਜ਼, ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ, ਬੇਸ਼ੱਕ |
ਨੋਟ: ਕੁਝ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਰਗੀਕਰਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਖਰਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਬੋਰਡ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਾਲਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਮੰਨੋ।
ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ
| ਵਾਕਾਂਸ਼ | ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ |
|---|---|
| ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ | ਅਨੰਤ |
| ਜੋ ਰੱਬ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨੇ | ਨਾਸਤਿਕ |
| ਜੋ ਮਾਸ ਨਾ ਖਾਵੇ | ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ |
| ਹਫ਼ਤੇ ਬਾਅਦ ਛਪਣ ਵਾਲਾ | ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ |
| ਜਿਸਦਾ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ | ਨਿਆਸਰਾ |
| ਜੋ ਬਹੁਤ ਬੋਲੇ | ਬੜਬੋਲਾ |
ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ
ਆਸਤਿਕ–ਨਾਸਤਿਕ, ਉਸਤਤ–ਨਿੰਦਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ–ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸਾਕਾਰ–ਨਿਰਾਕਾਰ, ਉਪਜਾਊ–ਬੰਜਰ, ਆਦਰ–ਨਿਰਾਦਰ, ਸੁਗੰਧ–ਦੁਰਗੰਧ।
ਪੇਪਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
- "'ਪੱਤਰਾ ਵਾਚ ਜਾਣਾ' ਦਾ ਅਰਥ?" (ਭੱਜ ਜਾਣਾ।)
- "'ਮਾਂ-ਪਿਓ' ਕਿਹੜਾ ਸਮਾਸ ਹੈ?" (ਦਵੰਦ।)
- "'ਪੰਜਾਬ' ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਸਮਾਸ ਹੈ?" (ਦਵਿਗੂ।)
- "ਜੋ ਰੱਬ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨੇ?" (ਨਾਸਤਿਕ।)
- "ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂ ਭਰੋ: ਨਾਚ ਨਾ ਜਾਣੇ ___।" (ਵਿਹੜਾ ਟੇਢਾ।)
ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਤੇ
- ਦਵਿਗੂ ਅਤੇ ਬਹੁਬ੍ਰੀਹੀ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁੱਛੋ: ਕੀ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਤੀਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਹਾਂ ਤਾਂ ਬਹੁਬ੍ਰੀਹੀ।
- ਮੁਹਾਵਰਾ ਅਧੂਰਾ, ਅਖਾਣ ਪੂਰਾ। ਮੁਹਾਵਰਾ ਅਕਸਰ "-ਣਾ / -ਨਾ" 'ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅ-, ਨਿ-, ਦੁ- ਅਗੇਤਰ ਬਹੁਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਆਮ ਗ਼ਲਤੀਆਂ
- ਮੁਹਾਵਰੇ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥ ਚੁਣ ਲੈਣਾ।
- "ਨੀਲਕੰਠ" ਨੂੰ ਕਰਮਧਾਰਿਆ ਮੰਨਣਾ ਜਦੋਂ ਅਰਥ ਸ਼ਿਵ ਹੋਵੇ। ਤੀਜੇ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਬ੍ਰੀਹੀ।
- ਸਿਰਫ਼ ਲਿਸਟਾਂ ਰਟਣੀਆਂ। ਹਰ ਮੁਹਾਵਰਾ ਇੱਕ ਆਪਣੇ ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ, ਫਿਰ ਭੁੱਲਦਾ ਨਹੀਂ।
ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ
ਪੰਜਾਬ ਬੋਰਡ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਅਖ਼ੀਰਲੇ ਵਿਆਕਰਨ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਰੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਅਖਾਣ ਇੱਕ ਨੋਟਬੁੱਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖੋ, ਹਰ ਇੱਕ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਵਾਕ। ਰੋਜ਼ 20 ਪੜ੍ਹੋ ਅਤੇ 1-7-30 ਨਾਲ ਦੁਹਰਾਓ। ਫਿਰ ਇਸ ਸਾਈਟ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕੁਇਜ਼ ਹੱਲ ਕਰੋ।